Działki Leśne – perła okresu urbanistycznej ekspansji miasta.

Już kilka lat po historycznym połączeniu dwóch wsi: Oksywia i Gdyni, które było warunkiem powstania nowego miasta portowego w 1926 roku, podjęto zakrojone na szeroką skalę plany rozbudowy terytorialnej Gdyni.

Owocem tych zabiegów było, między innymi,  zaprojektowanie, a następnie stworzenie od podstaw zupełnie nowej dzielnicy willowej dla zamożniejszej części mieszkańców Gdyni. Projekt był wyjątkowy, ponieważ wszystkie pozostałe dzielnice, może z wyjątkiem Kamiennej Góry, tworzono w oparciu o wieś, osiedle, które po prostu włączano w granice administracyjne miasta, a potem naturalnie stopniowo nadawano mu zamierzony urbanistyczny kształt. Działki Leśne zostały wydarte lasom Wysoczyzny Gdańskiej. Projekt zabudowy i jej zasięg został zaprojektowany w 1928 roku przez Adama Kuncewicza. Swoistą, naturalną osnowę dzielnicy stanowiły cztery wzniesienia przekraczające 70 m npm., oddzielone dolinami erozyjnymi, schodzącymi stromo w kierunku doliny gdyńskiej. Wzdłuż dolin biegły ścieżki leśne, lub drogi, które stały się w przyszłości, by wymienić te większe, ulicami Witomińską, Olsztyńską, Nowogrodzką, Słupecką oraz Leśną, bo tak wtedy nazywała się obecna ul. Wolności, która z kolei powstała w oparciu o niezwykle ważną dla historii Gdyni tzw. Pańską Drogę, która wraz ze swym leśnym przedłużeniem stanowiła ważny trakt komunikacyjny do Kartuz, gdzie znajdował się klasztor mający w posiadaniu Gdynię wraz z okolicami. Po pierwszym rozbiorze Polski i sekularyzacji dóbr kartuskiego klasztoru, znaczenie traktu traciło stopniowo na znaczeniu. Na dodatek, władze pruskie odebrały Gdyni prawo do użytkowania tych obszarów leśnych. Warto tu wspomnieć, że stojący już w obrębie lasu okazały krzyż, był celem kultu religijnego mieszkańców.

Granicę północną zamierzenia stanowiła ul. Leśna, wschodnią ul. Pomorska granicząca z wąskim pasem Śródmieścia, położonym na zachód od linii kolejowej; południową ul. Witomińska, położona w obszernej dolinie prowadzącej w kierunku okazałej wysoczyzny witomińskiej oraz zachodnia, która wdzierała się w obszar leśny, nieco poza krętą, stworzoną na bazie leśnych traktów, ul. Tatrzańską.

Plany rozplanowania dzielnicy, w dużym stopniu wprowadzone w życie, były nawet z dzisiejszej perspektywy imponujące. Inteligentnie rozplanowano zabudowę głównie niskimi willami, a w przypadku skrajnych ulic Leśnej i Witomińskiej, wyższymi, czterokondygnacyjnymi obiektami ze względu na ich szerokość oraz zaplanowanie tam obiektów użyteczności publicznej, m.in. 2 szpitali, szkół, poczty i przytułku (sic !). Obszary wzgórz były w zamierzeniu połączonymi, reprezentacyjnymi enklawami zieleni, naturalnie przeplatającymi się z obszarami mieszkalnymi krętymi uliczkami o wybitnie górskim charakterze, także w swych nazwach takich jak Karpacka, Zakopiańska, czy wspomniana Tatrzańska. Na tych terenach miał z kolei górować nad okolicą kościół i teatr. Ostatecznie skorygowano nieco zakres parcelacji lasu w kierunku północnym, dzięki czemu procent naturalnych enklaw leśnych wnikających w zabudowę był znacząco większy, co,  moim zdaniem, było zabiegiem ze zdecydowanie pozytywnym, stanowiącym optymalny kompromis między atrakcyjnością i funcjonalnością Działek Leśnych a niezaprzepaszczeniem ich naturalnych walorów krajobrazowych.

Aby osiągnąć zamierzony cel, miasto wykupiło od nadleśnictwa Chylonia tzw. Chylońskie (sic !) Działki Leśne, ale dopiero w 1931 roku, po powstaniu prężnego Towarzystwa Budowy Osiedli (TBO), prace mogły ruszyć pod względem organizacyjnym. Wspomnę tu tylko, że rola TBO w tworzeniu nowoczesnego i funkcjonalnego kształtu młodej perły II Rzeczypospolitej była wręcz nieoceniona, dlatego nie raz jeszcze będę o nim wspominał.

Na powodzenie projektu złożyły się czynniki takie jak bezpośrednia  bliskość Śródmieścia, niezwykle malownicze położenie, stanowiące naturalny kontrapunkt wobec ‚pokazowej’ Kamiennej Góry, będąc jej atrakcyjną, a jednocześnie bardziej finansowo dostępną, alternatywą. I rzeczywiście wśród rezydentów wykupujących działki dominowali ludzie dobrze sytuowani (wojskowi, urzędnicy,kupcy, rzemieślnicy), a także przedstawiciele wolnych zawodów. Ten fakt miał pewną istotną zaletę: ludzi tych stać było na zindywidualizowane projekty domów, co zaowocowało wybitnymi realizacjami najlepszych architektów takich jak Zbigniew Kupiec czy Tadeusz Jędrzejewski, którzy zjeżdżali z najdalszych zakątków Polski, by zaznaczyć swój osobisty rys w tworzeniu unikalnej tożsamości młodego, wzrastającego miasta. O tych ludziach i ich dziełach będzie jeszcze wiele w tym blogu. W tym okresie TBO miało też ofertę domów seryjnych, wśród których były i takie, które nazwalibyśmy dziś economy, w których zamieszkiwała ludność uboższa, głównie w efekcie zakończonej powodzeniem reorganizacji portowych slumsów ‚Pekin’ (seryjne osiedla TBO na Witominie, Małym Kacku i do pewnego stopnia na Działkach Leśnych) przez władze Gdyni.

Nie ukrywam, że Działki Leśne są moją ulubioną dzielnicą, której urokiem wciąż się napawam i ciągle odkrywam różne ciekawe, nierzadko intrygujące detale i fakty z jej historii. Tutaj długo mieszkałem, tu chodziłem też do znanej ‚Dwójki’. W galerii można obejrzeć widoki charakteryzujące specyfikę dzielnicy – zachęcam wszystkich do spacerów, lub eksploracji Działek Leśnych. Obecnie są może nieco zaniedbane, ale ostatnio, dzięki fantastycznym pomysłom Gdyńskiego Szlaku Modernizmu pod auspicjami Agencji Rozwoju Gdyni, organizowane są spacery poznawcze szlakami Gdyńskiej Moderny, a także prelekcje i publikacje ciekawych książek.

Obecnie Działki Leśne obejmują administracyjnie również tzw, Zachodnie Śródmieście, czyli ‚zatorze’ z takimi ulicami jak Śląska czy Warszawska.

Działki Leśne współcześnie

A oto Działki Leśne na mapie z 1936 roku. Warto zwrócić uwagę na nazwy ulic w południowym wąskim ‚zakończeniu’ dzielnicy – dziś granicą z Małym Kackiem jest ul.Sportowa, niegdyś była nią Wołyńska.

Działki Leśne 1936

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s