Wielki Kack: Dzielnica z tożsamością.

Gdynia Wielki Kack Mapa dzielnic Gdyni
Położenie dzielnicy Wielki Kack na mapie podziału dzielnicowego Gdyni

Ta pięknie położona dzielnica Gdyni na południowo-zachodnim skraju miasta stała się szczególnie bliska mojemu sercu gdy skierowały mnie tam w 2008 roku sprawy zawodowe. Oczywiście wielkokackie plenery nie były mi obce od dawna – tyle, że rzadko miałem wcześniej okazję przebywać w ich otoczeniu. I oto nagle przyszło olśnienie. Mogę bez wahania powiedzieć, że zrobiłem setki zdjęć ulubionych miejsc tej dzielnicy, i w słońcu, i w deszczowe dni, o każdej porze roku. Na koniec tych sesji się nie zanosi, a poszczególnym budynkom, ulicom i innym istotnym miejscom poświęcę osobne wpisy.

Pierwsza rzecz, która uderzyła mnie w Wielkim Kacku, to jego wyraźnie wyczuwalna odrębność. Może dlatego, że w granicach Gdyni znalazł się dopiero 22.08.1953 roku ? Może przyczyną jest niemal nienaruszona wiejska struktura zabudowy, z wieloma prawdziwymi perłami lokalnej architektury rustykalnej ? To pośrednio sugeruje wciąż zintegrowaną w dużym stopniu miejscową społeczność, a jak wiadomo wiele miejsc w Polsce nie miało w tym względzie tyle szczęścia po ostatniej wojnie i politycznych perturbacjach lat następnych.

Wielki Kack był rozpoznawalną osadą już w średniowieczu, wzmiankowany w 1277 roku jako Katzco. Typową koleją rzeczy dla okolic, został przekazany przez księcia pomorskiego Mściwoja II we władanie biskupom włocławskim. Osada mogła cieszyć się już wkrótce statusem parafii (1282). Od samego zarania Wielki Kack był położony wzdłuż potoku Źródło Marii, a główna ulica o tej samej nazwie do dziś stanowi jej naturalne centrum. Niestety, w 1586 roku spłonął miejscowy drewniany kościół, czego skutkiem było przeniesienie siedziby parafii do Chwaszczyna, a Wielki Kack musiał na długie wieki zadowolić się statusem filii. Dopiero pod koniec XVII w. powstał nowy kościół, ale z obecnym krajobrazem kojarzymy kościół neogotycki, zbudowany w 1894 roku. Wkrótce po jego wybudowaniu, w 1902 roku, parafia św. Wawrzyńca znów powróciła na swe tradycyjne miejsce.

Właśnie wspomniany kościół pw. św. Wawrzyńca, wraz z urokliwym przyległym cmentarzem, stanowi obecnie serce życia dzielnicy. Piękny, niezwykle fotogeniczny obiekt, którego strzelistość cudownie kontrastuje z barwami nieba, tworząc ciekawe kompozycje z detalami sąsiedniej nekropolii. Z kolei na ul.Źródło Marii zachowały się interesujące przykłady dawnej wiejskiej zabudowy, dziś część zespołu zabytkowego: Zespół ruralistyczny dawnej wsi Wielki Kack. Szczególnie polecam dom pod numerem 23: idylliczna chatka za płotem wśród drzew owocowych, ze schludnymi oknami i gospodarskim zapleczem. Z kolei domy w rejonie ul.Źródło Marii 10-12 mają charakterystyczny dla rejonu frontowy element ozdobny dachu,są zbudowane z cegły, a z boku jednego z nich odkryto niedawno warstwę z czytelnym napisem: ‚Sklep kolonialny’. Nietrafiona zabudowa, zaburzająca przestrzenną zwartośc zabudowy się zdarza, ale na szczęście rzadko. Z reguły jest odwrotnie – przykładem niech będzie ukończone kilka lat temu przez holenderskiego dewelopera Vast Bouw eko osiedle, genialnie wręcz wtapiające się w sąsiednią, zabytkową zabudowę. Oczywiście jest też właściwe Żródło Marii, miejsce kultu maryjnego związane z miejscową legendą cudownego ocalenia, ale tym i wspomnianym już powyżej miejscom poświęcę wkrótce osobne wpisy.

Gdynia Wielki Kack ul.Źródło Marii Stary tradycyjny dom ceglany
Ozdobny element przy dachu od strony frontowej do złudzenia przypomina inne budynki, które w 2012 roku znalazłem na ul.Malczewskiego w Sopocie. 2013-04-29 fot. Darek Sobiecki.

Wspomniane lokalne, podobne rozwiązania architektoniczne można zobaczyć na moim blogu o rowerowej eksploracji Trójmiasta.

Zespół ruralistyczny dawnej wsi Wielki Kack - plan
Plan zespołu zabytkowego miasta Gdyni chroniący obiekty i pierwotną przestrzeń historycznej wsi.

Warto przy tej okazji wspomnieć, że przyłączany w 1953 roku Wielki Kack był dużo rozleglejszy: Obejmował między innymi Karwiny i Dąbrowę, które w wyniku secesji w 1987 roku są obecnie osobnymi dzielnicami. Opisując dzielnicę, skupiałem się na jej najstarszej  części. Górujące nad jej centrum Wzgórze Fikakowo jest również jej częścią, a udane z reguły, nowe projekty budowlane pięknie i okazale podkreślają malowniczy stromy stok. Dla porządku wspomnę też o przynależnych doń siołach: Gołębiewo, Tasza, Wysoka oraz Kacze Buki.

O silnej integracji lokalnej społeczności świadczy też duża ilość organizowanych tu imprez kulturalnych, silny ruch harcerski, aktywna działalność Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego spotykającego się w kawiarence Przystań (Klub Wielki Kack), czy choćby nabożeństwa w języku kaszubskim w kościele św.Wawrzyńca. Ilość stron internetowych poświęconych dzielnicy też może o tym świadczyć.

Polecam te dwie:

http://www.gdynia-wielkikack.info/

http://wielkikack.pl/

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s