Cmentarz choleryczny na Karwinach

Pokaźne sosnowe wzgórze nieopodal ul. Chwaszczyńskiej, wokół którego rozciągają się zabudowania osiedla Karwiny II, gości od lat na swym szczycie i zboczu dramatyczną pamiątkę sprzed lat, znaną w zasadzie jedynie okolicznym mieszkańcom i gdyńskim eksploratorom. Chodzi o cmentarz choleryczny, jeden z dwóch na terenie Gdyni (drugi znajduje się na Obłużu Górnym). Miejsc tego typu jest wciąż wiele w Polsce i Europie, a zapewne i w innych zakątkach świata – wyznaczają bowiem mapę tragicznej bezsilności wobec cyklicznych epidemii cholery nawiedzających również nasze ziemie jeszcze w XIX wieku. Żniwo jakie ta choroba zbierała i wciąż zbiera w niektórych rejonach globu, jak choćby niedawno na Haiti, była świadectwem nie tylko stanu wiedzy medycznej epoki, ale również ogólnej świadomości znaczenia higieny oraz niskiego ekonomicznego statusu wielkich mas ludności.

Gdynia Karwiny Cmentarz Choleryczny Krzyż.
Podczas wyprawy z synem. Krzyż na Cmentarzu Cholerycznym na sosnowym wzgórzu nieopodal ul.Brzechwy, nad stacją Shell przy ul.Chwarznieńskiej. 2012-07 fot. Darek Sobiecki

W 1831 do ówczesnych Prus Zachodnich, których częścią była ongiś Gdynia, nadciągnęła z Rosji epidemia, która przez kilka lat, do 1835 roku, odcisnęła ponure piętno na losach okolicznych mieszkańców. Zmarłych chowano w głębokich, masowych mogiłach. Ponoć na tym właśnie cmentarzu w historycznym Wielkim Kacku, pochowano ok. 300-400 osób, głownie z powiatów kartuskiego i wejherowskiego. Zagrożenie epidemiologiczne w przypadku wykopania mogiły trwa ok. 100 lat. Miejsce pochówku wyznacza wysoki, drewniany krzyż na szczycie wzgórza, zwanego przez Kaszubów Jasińskich Chojna. I właśnie rodzina Jasińskich sprawowała przez lata opiekę nad tym miejscem, pielęgnując je i fundując krzyż pamiątkowy najpierw w 1885 roku, a następnie w 1953 z powodu jego silnego zniszczenia działaniami atmosferycznymi i wojennymi. Najnowszy krzyż powstał w 1991 roku. Rodzina Jasińskich osiedliła się u podnóża wzgórza w 1821 roku, by ostatecznie opuścić tę ziemię w latach 80-tych XX wieku, gdy sukcesywnie budowano kolejne etapy wielkopłytowych Karwin.

Warto przy tej okazji wspomnieć, że w miejscu obecnej stacji benzynowej Shell, stała kapliczka Anioła Stróża, ostatecznie przesunięta o kilkadziesiąt metrów na wschód.

Gdynia Karwiny Cmentarz Choleryczny Krzyż.
Podczas wyprawy z synem. Krzyż na Cmentarzu Cholerycznym na sosnowym wzgórzu nieopodal ul.Brzechwy, nad stacją Shell przy ul.Chwarznieńskiej. 2012-07 fot. Darek Sobiecki

A oto relacja p. Zofii Żywickiej z fantastycznej kopalni wiedzy o regionie o adekwatnej nazwie Pomorskie Forum Eksploracyjne

Wśród widocznych z daleka sosen, na wzgórzu przy ul. Chwaszczyńskiej, stoi duży, drewniany krzyż. Kaszubi nazywają to miejsce „Jasińskich Chojna”.

Od 1814 r. ród Jasińskich osiadł w Wielkim Kacku. W 1826 r. otrzymali ziemię na własność i u podnóża wzniesienia, przy dawnej ul. Wiczlińskiej, zbudowali swoje domostwo. Obecnie w tym miejscu są schody do Karwin II. W 1831 r. na ziemi gdańskiej wybuchła epidemia cholery, która nie ominęła Wielkiego Kacka. Spośród zakażonych większość umierała, a ich ciała w wielkim pośpiechu zakopywano. W Wielkim Kacku cmentarzem cholerycznym stał się sosnowy lasek i zbocze wzniesienia w okolicach kapliczki Anioła Stróża. W 1885 r. Józef Dominik Jasiński (ur. w 1864 r.) z bratem Andrzejem, na polecenie ojca – Franciszka Jasińskiego – ustawili wśród sosen dębowy krzyż. W ten sposób uczcili i upamiętnili zmarłych w czasie zarazy z 1831 r. Było to za czasów, gdy proboszczem Chwaszczyna i Wielkiego Kacka był ks. Jan Bonina, który zmarł w 1902 r. i spoczywa na cmentarzu chwaszczyńskim.

Po wielu latach krzyż narażony na działania atmosferyczne i wojenne zawieruchy ulegał stopniowemu zniszczeniu. W 1953 r. Anna Jasińska (ur. w 1877 r.), żona Józefa Dominika Jasińskiego, który zmarł w drodze do domu z obozu w Potulicach (w 1945 r.), zdecydowała ustawić nowy krzyż. Wykonania krzyża podjął się wielkokacki cieśla Franciszek Grzegowski z ul. Chwaszczyńskiej. Poświęcenia dokonał ks. kan. Tadeusz Jasiński, trzeci proboszcz parafii św. Wawrzyńca. Gdy na terenie Wielkiego Kacka rozpoczęto budowę Karwin, rodzina Jasińskich musiała opuścić swoje gospodarstwo. Teren „Jasińskich Chojny” znalazł się w obrębie parafii Niepokalanego Serca Maryi na Karwinach. Proboszcz ks. Tadeusz Gawroński zaczął budowę kaplicy, a potem dużego kościoła. W 1991 r. na placu budowy, Piotr Schenk (nasz parafianin, obecnie zamieszkały na Karwinach I), pod nadzorem Jana Lehmanna z Wielkiego Kacka – kierownika budowy kościoła – wykonał nowy krzyż. Poprzedni przez lata zaatakowała próchnica. Dokładnie 4 sierpnia 1991 r. ks. Tadeusz Gawroński dokonał poświęcenia krzyża, który otoczony jest metalowym, ozdobnym parkanem. Na krzyżu została zachowana pamiątkowa data: 1931 rok. W ten sposób wielkokacki krzyż należy teraz już do parafii Niepokolanego Serca Maryi na Karwinach III.

Zofia Źywicka

Gdynia Karwiny Cmentarz Choleryczny Widok na wzgórze sosnowe.
Widok na wzgórze sosnowe od strony kościoła św. Wawrzyńca w Wielkim Kacku. 2013-03-25 fot. Darek Sobiecki

Niektórzy mieszkańcy wspominają po latach niespodzianki jakie przytrafiały im się podczas dziecięcych zabaw na wzgórzu, jak choćby ta, zaczerpnięta z wątku wspomnianego forum:

Witam, pamiętam jak byłem dzieciakiem, to razem z kolegą bawiliśmy się na tej górce na skarpach. Aż tu nagle za naszymi plecami pojawił się jakiś niewyraźny młodzieniec z bladą twarzą odziany w dziwny strój. Coś tam do nas powiedział, czego w ogóle nie zrozumieliśmy, a następnie przekonałem się jak szybko potrafię biegać, po 10 sekundach byliśmy już na krzyżówce Brzechwy-Chwaszczyńska, stracha się najedliśmy jak cholera:p
Innym razem jak kopaliśmy piłkę na tej górce, jakiś straszy pan zagadał do nas że lepiej tu nie grać bo czasem jeszcze jakieś kości można wykopać.
Tyle z moich wspomnień, coś w tym jednak musi być…

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s